تعریف بورس:
 بورس ها(اعم از اوراق بهادار یا کالا) بازارهای متشکل و سازمان یافته ای هستند که نظام مبادله را سامان داده و شبکه سنتی داد و ستد را به شبکه های سازمان یافته و با ساز و کار مشخص در راستای رفع مشکلات مربوط به نوسانات قیمتی و ریسک های تولیدی و محدودیت های نقدینگی تبدیل می کنند.
انواع بورس: در یک طبقه بندی کلی بورس شامل دو نوع است:
 -1بورس اوراق بهادار
2-  بورس کالایی
در ایران علاوه بر بورس اوراق بهادار، بورس فلزات و محصولات صنعتی و بورس محصولات کشاورزی که از انواع بورس های کالایی به شمار می روند در حال حاضر فعال بوده و بورس نفت نیز قرار است در آینده ایجاد شود.
بورس کالا چیست؟
تشکیل بورس کالا، به لحاظ نظری مبتنی بر مزایای یک بازار رقابتی است که در آن تعداد زیادی خریدار و فروشنده، محصول مشابهی را معامله می کنند و به دلیل تعدد تعداد خریداران و فروشندگان، هیچ یک نمی توانند بر قیمت بازار اثر گذارند.
ماهیت کارکرد بالقوه بورس کالایی با بازارهای رقابتی سازگاری و همخوانی دارد.
روش داد و ستد در بورس کالا و شرایط لازم برای تحقق معاملات:
عمده ترین شیوه داد و ستد در بورس کالا استفاده از قرارداد های آتی است، از مزایای اصلی این قرارداد ها مصونیت در برابر خطرات ناشی از نوسان قیمت با کسب سود به سبب تغییر قیمت است.
عمده قرارداد های آتی که در بورس کالا رد و بدل می شوند، قرارداد خرید یا فروش مقدار کالای خاص با کیفیت مشخص برای تحویل در تاریخ معینی در آینده با قیمت ثابت می باشد.
برخی از شرایط ضروری برای تحقق معاملات قرارداد آتی عبارتند از :
1- وجود نوسان در قیمت کالای مورد داد و ستد به طوری که انگیزه برای انجام قرار داد آتی را توجیه کند.
2- وجود واحد ها و بنگاه های اقتصادی در بازار کالا.
 -3قابلیت درجه بندی استاندارد کالا و امکان رتبه بندی.
 -4قابلیت ذخیره شدن کالا و همچنین حمل و تحویل به خریداران.
 -5وجود سرمایه لازم و تسهیلات مالی برای پرداخت ودیعه و تسویه قرارداد.
 -6وجود تسهیلات زیربنایی از قبیل شبکه های ارتباطی، قانونی و مالی.
منافع بالقوه بورس کالا:
 -1شفافیت بازار
-2 تسهیل رقابت
 -3افزایش کیفیت کالا و استاندارد شدن آنها
 -4افزایش کارایی بازار
شرایط مؤثر بر رونق بورس کالا:
 -1وسعت بازار
 -2استاندارد کالا
 -3بازار رقابتی و آزاد کالا
 -4تسهیلات زیر بنایی
 -5حمایت های مالی و حقوقی
ویژگی های کالاهای قابل داد و ستد در بورس کالا:
 -1باید استاندارد بوده و کالاهای کشاورزی و صنعتی نیز حالت اولیه خام و فرآوری نشده داشته باشند.
 -2کالاهای فاسد شدنی باید عمر کافی داشته باشند تا تحویل آنها در آینده با مشکل مواجهه نشود.
 -3قیمت معاملات نقدی نباید آنقدر نوسان داشته باشد که موجب بی اعتمادی در خصوص خطر کاهش سود بالقوه شود.
 -4ساختار بازار، رقابتی و پتانسیل بروز رفتارهای ضد رقابتی در آن کم باشد.
انواع بورس کالایی:
در شرایط فعلی دو بورس کالایی در کشور وجود دارد
 -1 : بورس محصولات کشاورزی
 2 – بورس فلزات
بورس کالاهای کشاورزی، بازار سازمان یافته و متشکلی است که محصولات کشاورزی به صورت نقدی یا امانی در آن داد و ستد می شوند.
اهداف راه اندازی بورس کالاهای کشاورزی:
الف) اهداف بلند مدت
 -1کاهش هزینه  معاملات و سازماندهی مناسب تر بازار محصولات کشاورزی
 -2افزایش سرعت انتقال اطلاعات بازار به تولید کننده و مصرف کننده
 -3توسعه صادرات محصولات کشاورزی
 -4بهبود الگوی کشت بر اساس تعاملات بازار
ب) اهداف کوتاه مدت
 -1اصلاح بازار سنتی
 -2جلوگیری از نوسانات شدی قیمتی
 -3کاهش ریسک  قیمت و معاملات
 -4بهبود کیفیت محصولات کشاورزی از طریق استاندارد کردن تولیدات
-5 تأمین مالی کشاورزان
 -6 کاهش هزینه های شناسایی منابع تولید و مصرف بازار
بورس کالاهای کشاورزی حداقل با دو محصول راه اندازی می شود. بورس کالاهای کشاورزی در شهریور 1383 تأسیس گردید، در حال حاضر محصولات مختلف از جمله پسته، جوی دامی، ذرت دامی، کنجاله، سویا، برنج و … در بورس کالاهای کشاورزی موجود می باشد.
بورس فلزات:
بورس فلزات در تاریخ 1386/6/25 رسماً افتتاح شد.
 کالاهای پذیرفته شده در بورس فلزات  تهران شامل، مس، آلومینیوم، فولاد و روی است. بورس فلزات تهران اولین بورس در سطح جهانی می باشد که محصولات فلزی در آن داد و ستد می شود این در حالیست که در دیگر بورس های رسمی فلزی چنین معاملاتی مرسوم نیست دلیل اصلی آن هم ناهمگن بودن و استاندارد پذیر نبودن این کالاها می باشد.
اهمیت و نقش دولت در سیاستگذاری بورس کالایی:
از عوامل مؤثر و تأثیر گذار در رونق و شکوفایی بورس می توان به سیاستگذاری های دولت بر بورس اشاره داشت
این سیاست ها عبارتند از:
سیاست های حمایتی
سیاست های پولی
سیاست های مالی
سیاست های تنظیم بازار ( جلوگیری از انحصار کالا از نظر تولید، توزیع، تقاضا)
سیاست های تجاری( جلوگیری از ورود یا خروج غیر قانونی کالا به کشور)
معرفي ابزارهاي مالي بورس
1- قرارداد فيوچرز(آتي) Futures Contracts
قراردادي است که در آن دو طرف تعهد مي کنند که در يک تاريخ مشخص(تعيين شده طبق ضوابط بازار رسمي بورس) و با يک قيمت مشخص (تعيين شده طبق ضوابط بازار رسمي بورس) يک کالا با کيفيت مشخص(تعيين شده طبق ضوابط بازار رسمي بورس) را مبادله نمايند. در اين قرارداد دو طرف متعهد هستند که طبق ضوابط قرارداد عمل نمايند. خريدار معمولاً نگران است که قيمت کالا در آينده بالا رود و فروشنده نگران است که قيمت کالا ثابت يا پايين بيايد. اين قرارداد ها در بازارهاي رسمي يا بورس انجام مي گيرند و به نوعي نوسان هاي شديد قيمت كالا در آينده را كاهش مي دهند. در اين نوع قرارداد، پول كالاي مورد معامله تا زمان تحويل پرداخت نمي شود ولي هر دو طرف معامله جهت حسن انجام معامله هنگام عقد قرارداد وديعه اي به اتاق پاياپاي به عنوان وجه تضمين حسن انجام قرارداد مي سپارند . برخي از قراردادهاي آتي قابل معامله و واگذاري به ديگران در بورس (بازار دست دوم) هستند. لذا اين نوع قراردادها به عنوان ابزارهاي سفته بازي نيز مورد استفاده قرار مي گيرند.
2- قرارداد فوروارد Forward Contracts
قراردادي است که در آن دو طرف تعهد مي کنند که در يک تاريخ مشخص(توافقي است طبق ضوابط بازار غير رسمي بورس) يا يک قيمت مشخص (توافقي است طبق ضوابط بازار غير رسمي بورس) يک کالا با کيفيت مشخص( توافقي است طبق ضوابط بازار غيررسمي) را مبادله نمايند.
در اين قرارداد دو طرف متعهد هستند که طبق ضوابط قرارداد عمل نمايند و خريدار معمولاً نگران است که قيمت کالا در آينده بالا رود و فروشنده نگران است که قيمت کالا ثابت مانده يا پايين بيايد.
اين قرارداد ها در بازارهاي غيررسمي يا خارج از بورس صورت مي گيرند و معمولاً به علت اعتبار بالاي دو طرف معامله کل مبلغ در زمان تحويل کالا در سررسيد پرداخت مي شود.
3- قراردادهاي سلفBai-Salaf
قراردادي است که در آن دو طرف متعهد مي کنند که در يک تاريخ مشخص(توافقي است) و با يک قيمت مشخص (توافقي است) يک کالا با کيفيت مشخص (توافقي است) را مبادله کنند در اين قرارداد دو طرف متعهد هستند که طبق ضوابط قرارداد عمل کنند. خريدار نگران است که قيمت کالا در آينده بالا رود و فروشنده نگران است که قيمت کالا ثابت يا پايين مي آيد.
اين قرارداد در بازار غيررسمي(خارج از بورس) در کشورهاي اسلامي صورت مي گيرند. در اين قراردادها کل مبلغ مورد معامله ابتدا به تحويل دهنده کالا پرداخت مي شود يعني تحويل دهنده کالا در ابتدا پول را مي گيرد و در سررسيد کالا را تحويل مي دهد. معاملات سلف به نوعي در شمار قراردادهاي آتي قرار مي گيرند. البته ميان معاملات سلف و قراردادهاي آتي تفاوت هايي وجود دارد. در غالب كشورها از آنجا كه معاملات سلف در خارج از بورس انجام مي شود فاقد استانداردهاي لحاظ شده در قراردادهاي آتي هستند. لذا دو طرف معامله مي توانند قرارداد را به نحو دلخواه و براساس نياز خود به صورت توافقي تنظيم کنند.
در معاملات آتي، اتاق پاياپاي (نهاد تسويه) وجود دارد كه مبلغي را به عنوان وديعه از هر دو طرف در هنگام عقد قرارداد دريافت مي كند در حالي كه در قرارداد سلف اتاق پاياپاي موجود نيست و هر طرف مستقيماً نسبت به ديگري مسئول است. قراردادهاي آتي در بورس كالا، تحت مقررات و نظارت كميته معاملات است، اما بازارهاي سلف تحت مقررات و ضوابط خاصي نيستند.
4- قراردادهاي استصناعBai-Istisna
قراردادي است که در آن دو طرف تعهد مي کنند که در يک تاريخ مشخص (توافقي است) و با يک قيمت مشخص(توافقي است) يک کالا با کيفيت مشخص(توافقي است) را مبادله نمايند. در اين قرارداد دو طرف متعهد هستند که طبق ضوابط قرارداد عمل نمايند. خريدار معمولاً نگران است که قيمت کالا در آينده بالا رود و فروشنده نگران است که قيمت کالا ثابت يا پايين بيايد. اين قرارداد در بازار غيررسمي (خارج از بورس) در کشورهاي اسلامي صورت مي گيرند در اين قرارداد کل مبلغ مورد معامله به صورت قسطي تا سررسيد به تحويل دهنده کالا پرداخت مي شود.
5- قراردادهاي معاوضه اي Swap Contracts
قراردادي است که در ان دو طرف متعهد هستند که براي مدت مشخص(توافقي است) دو دارايي يا منافع حاصله از دو دارايي را با کيفيت مشخص(توافقي است) به نسبت تعيين شده معاوضه نمايند پس از سررسيد قرارداد دو دارايي يا منافع اين دو دارايي به صاحبان اوليه آنها برمي گردد. اين داراييها مي توانند فيزيکي مثل گندم، طلا، نفت، چوب و غيره يا مالي مثل اوراق قرضه، مشارکت، وام و غيره باشند در اين قرارداد دوطرف متعهد هستند که طبق ضوابط قرارداد عمل نمايند. اين قرارداد به صورت غيررسمي(خارج از بورس) انجام مي گيرند.
6- قراردادهاي اختياري Option Contracts
الف)اختيار خريد Call Option
قراردادي است که صاحب اختيار(خريدار اختيار خريد) پس از پرداخت مبلغي مشخص(تعيين شده توسط بازار رسمي بورس) به فروشنده اختيار، اين حق را پيدا مي کند که تا زماني مشخص (تعيين شده توسط بازار رسمي بورس) دارايي رسمي مشخص را با کيفيت مشخص با قيمت مشخص(تعيين شده توسط بازار رسمي بورس) اگر بخواهد از فروشنده اختيار، خريداري نمايد اين صرفاً يک حق يا امتياز خريد است نه اجبار. فروشنده اختيار خريد
تا زماني كه خريدار اختيار خريد حق خود را اجرا نكرده هيچ تعهدي در اين قرارداد ندارد زماني كه خريدار اختيار خريد حق خود را اجرا نمايد فروشنده اختيار خريد اجبار دارد كه تعهد را طبق قرارداد انجام دهد به عبارتي ديگر خريدار اختيار خريد داراي يك حق است وفروشنده اختيار خريد درزمان اجراي اين حق داراي تعهد مي شود اين يك نوع تعهد احتمالي براي فروشنده اختيار خريد تلقي مي شود. صاحب اختيار خريد(خريدار) فكر مي كند كه قيمت دارائي بالا مي رود و فروشنده اختيار خريد فكر ميكند كه قيمت دارائي پايين مي آيد. اين قرارداد به صورت رسمي در بورسهاي دنيا به روي دارايها واقعي و مالي معامله مي شوند چنانچه صاحب اختيار به دلايل قيمتهاي بازار، از حق خود استفاده نمايد حالتي ايجاد مي شود كه به آن درون پو(in The money) اطلاق مي شود.
ب) اختيار فروش Put option
قرارداداي است كه صاحب اختيار(خريدار اختيار فروش) پس از پرداخت مبلغي مشخص (تعيين شده توسط بازار رسمي بورس) به فروشنده اختيار اين حق را پيدا مي كند كه تا زمان مشخص (تعيين شده توسط بازار رسمي بورس) دارائي مشخص را با كيفيتي مشخص با قيمتي مشخص (تعيين شده توسط بازار رسمي بورس) اگر بخواهد به فروشنده اختيار بفروشد. اين هرگاه يك حق يا امتيار فروش است نه اجبار. فروشنده اختيار فروش تا زماني كه خريدار اختيار فروش حق خود را اجرا نكرده هيچ تعهدي در اين قرارداد ندارد. زماني كه خريدار اختيار فروش حق خود را اجرا نمايد فروشنده اختيار فروش اجبار دارد كه تعهد را طبق قرارداد انجام دهد. به عبارتي ديگر خريدار اختيار فروش داراي يك حق است و فروشنده اختيار فروش در زمان اجراي اين حق داراي تعهد مي شود اين يك نوع تعهد احتمالي براي فروشنده اختيار فروش تلقي مي شود. صاحب اختيار فروش(خريدار) فكر مي كند كه قيمت دارائي پايين مي رود و فروشنده اختيار فروش فكر مي كند كه قيمت دارائي بالا مي رود اين قراردادها بصورت رسمي در بورسهاي دنيا به روي دارائيهاي فيزيكي و مالي معامله مي شوند.
اگر قرارداد اختيار معامله به گونه اي بسته شود كه دارنده برگه بتواند در هر زمان (پيش از سررسيد نهايي) از حق خود استفاده كند، آن را «اوراق آمريكايي» و اگر در برگ قرارداد اين جمله قيد شده باشد كه دارنده تنها در زمان انقضا مي تواند از آن حق استفاده كند، آن را «اوراق اروپايي»، مي نامند. گواهي اختيار معامله نيز قابل معامله در بازار دست دوم (بورس) مي باشد.
انواع بورس
بطور كلي در حال حاضر تالارهاي بورس به سه دسته تقسيم مي شوند:
1-بورس كالا:
بازار منظمي است كه در  آن كالاهاي معيني مورد معامله قرار مي گيرد.مانندبورس طلاي نيويورك يا بورس پشم استراليا.
2-بورس اسعار:
در اين بازار پول كشورهاي مختلف (ارز)مورد معامله قرار مي گيرد. معاملات ارزي بر اساس نوسانات بهاي پولهاي مختلف در مقابل يكديگر صورت مي گيرد.
3-بورس اوراق بهادار:
در اين بازار اورق بهادار مورد معامله واقع مي شود.
روش برگزاري و تشكيل بورس اوراق بهادار
به سه طريق بورس هاي بهادارممكن است تشكيل شوند
1-روش آزاد
از ويژگيهاي اين روش اين است كه افراد درتشكيل بورس آزادندخودشان مقررات مربوط به خريد وفروش را تنظيم نمايندودولت نيزدركارآنان مداخله نمي كند.اين روش درصورتي كه تشكيل دهندگان بورس از اخلاق قوي برخوردارنباشند ممكن است تقلب و خدعه و نيرنگ را در معاملات بورس رواج دهد. نظر باينكه اين روش در انگلستان پياده شده است،آنرا طريقه انگليسي تشكيل تالارهاي بورس نيز مي نامند. در بورس انگلستان كه پايگاه آن در لندن مي باشد، افرادي كه قصد عضويت دارند براحتي نمي توانند وارد تشكيلات بورس لندن شوندمگر اينكه مورد بررسي و تحقيق دقيق قرار گيرند. به همين دليل بورس لندن در رعايت امانت درمعاملات و پايداري در اصول خود مشهور است.
2-روش دولتي
از ويژگيهاي اين بورس اين است كه تحت اشراف دولت بواسطه نمايندگاني كه به منظور نظارت تعيين مي كند قرار مي گيرد (مانند بورس آلمان ).نمايندگان دولتي مراقب عمليات بورس بوده و در تعيين قيمت مداخله مي كنند.كما اينكه شروطي را براي انجام معاملات بورس تعيين مي كنند كه متعاملين موظف به رعايت آنها مي باشند.
با توجه به اينكه اين طريقه در قاره اروپا معمول است،به روش قاره اي معروف است.ايراد اين روش اين است كه بدليل مداخله دولت در وضع برخي قيود و شروط گاهي موجب اشكالاتي درامرمعاملات بورس مي گردد.
3-روش مختلط
از خصوصيات اين طريقه اين است كه كارگزاران بورس را دولت همانگونه كه در بورس اوراق بهاداردرفرانسه معمول است تعيين مي نمايد،لكن افراد در مبادرت به عمليات خريد وفروش مانند بورس انگلستان آزادند.در واقع دخالت دولت صرفا به منظور جلوگيري از تباني و تقلب و خدعه در امر بورس مي باشدو بگونه اي است كه در حركت معاملات بورس وقفه يا مانعي ايجاد نمي كند. بنظر مي رسد اين روش برتر ازدوروش ديگر است.
بورس اوراق بهادار تهران
بر طبق ماده 2قانون تاسيس بوري اوراق بهادار مصوب ارديبهشت ماه1345تشكيلات وارگان بورس عبارتند از:شوراي بورس،هيات پذيرش اوراق بهادار،سازمان كارگزان بورس و هيات داوري بورس.بكن با توجه به ماده 8قانون مذكور بورس بوسيله سازمان كارگزاران اداره مي شود.سازمان كارگزاران بورسي به وسيله هيات مديره بورس اداره مي شود كه مركب است از هفت نفر عضو كه براي مدت سه سال انتخاب مي شوند. براساس ماده 2اساسنامه سازمان كارگزاران بورس اوراق بهادار تهران موسسه اي است غير تجاري وغيرانتفاعي كه داراي شخصيت حقوقي بورده و براي مدت نامحدودي تاسيس مي گردد.
مركز اين سازمان نيز در تهران است. اهم وظايف سازمان كارگزاران بورس با توجه به ماده 10 قانون تاسيس بورس اوراق بهادار و ماده 4 اساسنامه سازمان مذكورعبارتند از:
-اداره امور بورس
-ايجاد تسهيلات جهت خريد و فروش انواع سهام،اوراق قرضه و ساير اوراق بهادار
-اعلام نرخهاي اوراق بهاداردر بورس تهران
مراقبت در حسن جريان اموروروابط بين كارگزاران و مشتريان
-تنظيم رواط كارگزاران با يكديگرو تسهيل مبادله اطلاعات بين آنان با توجه به لزوم حفظ اسرار مشتريان
-نظارت برميزان حق العمل دريافتي كارگزاران از مشتريان درازاي خدماتي كه براي آنان انجام مي دهندوتوصيه هاي لازم نسبت به روش هاي ارزيابي و محاسبه حق العمل مزبور و تجديد نظر در ميزان آن
محاسبه حق العمل مزبور و تجديد نظر در ميزان آن
-همانگونه كه ملاحظه مي شود كشور ايران روش دولتي بورس مورد پذيرش قرار گرفته است.
انواع اوراق بهادار:
الف)سهام شركتهاي سهامي،اوراق قابل معامله اي هستند كه هر يك از آنها نماينده تعدادي سهام است كه صاحب آن در شركت سهامي دارد(ماده 24لايحه اصلاح قسمتي از قانون تجارت مصوب24/12/247).اوراق سهام بايد متحدالشكل و چاپي وداراي شماره ترتيب بوده وحاوي نكات ذيل باشد.
1-نام شركت و شماره ثبت آن در دفتر ثبت شركت ها
2-مبلغ سرمايه ثبت شده و مقدار پرداخت شده آن
3-تعيين نوع سهام
4-مبلغ اسمي مهم ومقدارپرداخت شده آن به حروف وبه اعداد
5-تعداد سهامي كه هرورقه نماينده آن است
ب)اوراق قرضه ،نيز اوراق قابل معامله اي هستند كه هر ورقه معرف مبلغ وام است با بهره معين كه تمامي آن يا اجزاءآن در موعد يا مواعد معيني بايد مستردگردد. البته براي اوراق قرضه ممكن است علاوه بر بهره حقوق ديگري نيز شناخته شود.
اوراق قرضه داراي انواع مختلفي همچون اوراق قرضه معمولي (debenture )يا اوراق قرضه رهني(mortgage )و يا اوراق قرضه درآمدي(income bonds )مي باشد.
ج)اسناد خزانه ،اوراق بهادار بي نام و كوتاه مدتي هستندكه براي تامين احتياجات مالي خزانه داري كل در جريان سال مالي انتشار مي يابند. اين اوراق در هنگام فروش به مبلغي پايين تر از مبلغ اسمي خود بفروش مي رسند كه دارنده در سر رسيد همان مبلغ اسمي را دريافت مي كند.
د)اوراق مشاركت،كه اوراق بهادار با نام و بي نام مي باشند بمنظور مشاركت عمومي مردم را دراجراي طرحهاي عمراني انتفاعي دولت وطرحهاي سودآورتوليدي وخدماتي دولت وشركتهاي دولتي وشهرداري وموسسات وشركتهاي وابسته به دستگاههاي مذكور وهمچنين شركتهاي سهامي عام وخاص وشركتهاي توليدي صادر مي شود.
پذيريش اوراق بهادار در بورس
بمنظور پذيرش اوراق بهادار در بورس و قيد آن در جدول قيمتهاي رسمي اين اوراق بايد حائز شرايط معيني كه سازمان كارگزاران بورس تعيين مي نمايند باشند. مثلا براي پذيرش سهام شركت ها در بورس تهران مي بايستي شركت صادر كننده سهم در ايران به ثبت رسيده و داراي تابعيت ايراني باشد و در زمره شركت هاي سهامي عام باشد كه سرمايه پرداخت شده آن از يكصد ميليون كمتر نباشد. و نيز تعداد سهامداران آن از يكصد شخص اعم از حقيقي و حقوقي كمتر نباشد (به استثناي شركتهايي كه بيش از 50 درصد سهام آنها متعلق به دولت شركتها و موسسات دولتي و بانكها ميباشد).
بورس
دلیل پیدایش بورس:
اولین سٶالی که مطرح می‌شود، دلیل پیدایش بورس در جهان امروز ا‏ست. می‌توان گفت مهم‌ترین دلیل پیدایش بازار بورس تقسیم ضرر در سرمایه‌گزاری است.
تجار و بازرگانان به دنبال راهي بودند تا در معاملات خود، با زیان كمتري مواجه شوند، بهترين راه حل تقسيم زيان بود!
تاریخ اولین بازار بورس :
تاريخ اولين بازار بورس بين المللي را تنها مي‌توان تا اوايل قرن هفدهم عقب برد، يعني زمان تاسيس سازمان بورس آمستردام . آنچه در سال 1553ميلادي رخ داد، ا
يجاد شركتهاي سهامي عام بود كه در سال 1602 با تاسيس شركت هند شرقي، شكل اصلي خود را پيدا نمود و بدين ترتيب اساس بازار سرمايه پايه‌گذاري شد.
بازار سرمايه، همزمان با انقلاب صنعتي در اروپا، مانند قارچ شروع به رشد نمود وبه مرور، كشورهايي نظير آلمان، انگليس و سوئیس را در برگرفت. هركدام از كشورهانيز،
به نوبه خود و به فراخور نياز خويش، قوانين و مقرراتي را وضع كردند تا ازتقلب و حق‌كشي و … جلوگيري كنند.
تاریخ پیدایش و تشکیل بازار بورس در ایران را پیش از این ذکر کرده‌ایم.
انواع بورس :
در جهان امروز سه بازار بورس وجود دارد،
1- بازار نفت (oil):
که من در مورد آن در حال حاضر چیزی نمی‌دانم جزء اینکه این بازار سیاسی‌ترین بازار محسوب می‌شود، و اخبار سیاسی در این بازار تاثیر بسیاری دارد.
2- بازار ارز (forex):
در این بازار، ارز خرید و فروش می‌شود و در آن اعداد جالب برای مشتریان نسبت دلار آمریکا (USD)به ارزهای دیگر است، این نسبت آنچنان نوشته می‌شود که همیشه
بزرگتر یا مساوی یک باشد. یعنی صورت کسر، ارزی است که ارزش بیشتری دارد.
3- بازار سهام (exchange):
دراین بازار، سهام کارخانجات تولیدی، شرکتهای خدماتی و … خرید و فروش می‌شود.
در ادامه مطلب در مورد بازار سهام در ایران توضیحاتی خواهم داد. قبل از آن بد نیست که توضیحی در مورد انگیزه شرکت مردم در این بازار بدهم.
جاذبه‌های بورس برای مردم :
مهمترین جاذبه این بازار برای مردم سود دهی بیش از اندازه آن است، البته باید به این نکته اشاره کرد که ریسک در این بازار بسیار زیاد است و به همین خاطر افرادی که وارد این بازار می‌شوند، اهل خطرند.
همچنین باید گفت اين نوعسرمايه‌گزاري، هم مستقيم و هم غير مستقيم براقتصاد کشور به صورت کلان تاثیرگذاراست، که در یک اقتصاد سالم و بازار بورس پویا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
1- تجهيز منابع مالي از طريق فروش اوراق قرضه وسهام.
2- ايجاد احساس مشاركت عموم افراد جامعه در فعاليتهايتوليدي و تجاري.
3- عملكرد بازار بورس به عنوان يك بازار كامل:
اين بازار، داراي تمامي شرايط بازار كامل (رقابتي بودن،ورود وخروجآزاد، يكسان بودن كالاها و…) استو به عنوان بازار كامل، امكان تحرك آزادانهو سالم منابع مالي را به وجود
مي‌آورد.
4- امكان تنبيه و تشويق مديران، بر اساس كارآمدي آنها وبا استفاده از ساز و كار طبيعي تغيير قيمتها.
انواع بورس در ایران را می‌توان به چهار دسته تقسیم کرد.
1- بورس كالا:
بورس معاملات كالاها، بازار خريد و فروش دائمي و منظمي است كه در آن كالاهاي معيني مورد معامله قرار مي‌گيرند مانند گندم, سرب, شكر, برخيموادشيميايي و… .
2- انواع اوراق بهادار:
بورس اوراق بهادار يكبازار رسمي و دائمي است كه در يك محل معين تشكيل مي‌شود و در آن، اوراق بهادارمانند سهام شركتها و واحدهاي توليدي, تجاري و خدماتي، مورد
معامله قرار مي‌گيرند.
3- اوراق قرضه منتشره توسط دولت و موسسات خصوصي:
اين اوراق در طول دوران سررسيد خود، مي‌توانند توسط افراد دارنده آن ومتقاضيانش مورد معامله قرار گيرند و بدين ترتيب، عده‌اي، از سود علي‌الحساب يادائمي آنها و گروهي
نيز از سود حاصل از خريد و فروش آنها نفع می‌برند.
4- اسناد خزانه:
اين اسناد نيز توسط دولتمنتشر مي‌شود و مي‌تواند توسط مالكينشان، مورد داد و ستد قرار گيرند. تفاوت ايناوراق با اوراق قرضه دولتي، در نيتفروشنده (دولت) است.
كمبودهايمالي كوتاه مدت را معمولا با اين اوراق تامين مي‌كنند.
بورس ایران دارای چهار بخش اداری است که عبارتند از : شورای بورس، هیئت پذیرش بورس اوراق بهادار، سازمان کارگزاران بورس و هیئت داوری بورس.
در آخر توضیحی در مورد شرکتها و سهام آنها می‌دهم. شرکتها طبق ضوابط خاصی در بورس ایران پذیرفته می‌شوند، یکی از مسائلی که این شرکتها با آن درگیرند، تعداد
سهامی است که در بازار اعلام می‌کنند، ارزش شرکت تقسیم بر تعداد سهام آن قیمت هر سهام را مشخص می‌کند که باید به گونه‌ای باشد که مردم راغب به خرید آن باشند. بنابراین چیزی که اهمیت پیدا می‌کند ارزش شرکت است نه قیمت هر سهام آن. به طور مثال قیمت هر سهم شرکت ایران‌ خودرو 4029 ریال و قیمت هر سهم شرکت سیمان سپاهان 20260 ریال در تاریخ 14/11/83 بوده است، در صورتیکه ارزش ایران خودرو 5,032,779,033ریال و سیمان سپاهان 1,261,240است. البته هنوز اطلاعات دقیقی در مورد تعاریف دقیق ارزش، ارزش جاری، حجم، حجم مبنا، EPS، P / Eو … در دست نداریم، با آنکه می‌شود حدس زد که لغات بالا چه معانی دارند، ترجیح می‌دهیم تا مطمئن نشدیم حرفی به میان نیاوریم.
گروه در پی کشف تعاریف ریاضی موارد ذکر شده، مفهوم تغییر آنها در بازار و پیش بینی آنها در روزهای آتی بازار است، به امید آن روز تلاش خواهیم کرد.
منابع :
اينترنت :
1- www.irbourse.com
2 . The Investment Company Institutes Perspective
این مؤسسه است. (occasional papers) جزو انتشارات غیرمنظم Perspective
3 . Federal Reserve Bulletins, vol. 83 -vol. 87 .
4 . امریکا در سال 2002 Securities Industry Association
منابع:
1 . US Consumer Finance Survey in 2002
2 . US Consumer Finance Survey in 1998
3 . The Investment Company Institutes Perspective
این مؤسسه است. (occasional papers) جزو انتشارات غیرمنظم Perspective
4 . Federal Reserve Bulletins, vol. 83 -vol. 87 .
5 . امریکا در سال 2002 Securities Industry Association انتشارات